اسناد حمل چیست؟

انواع اسناد حمل چیست؟

اسناد حمل مجموعه‌ای از مدارک هستند که در جابه‌جایی کالا از مبدأ تا مقصد کاربرد دارند و برای شناسایی محموله، اثبات مالکیت، انجام تشریفات گمرکی و تسویه مالی استفاده می‌شوند. این اسناد بر اساس نوع کاربرد در گروه‌های مختلفی قرار می‌گیرند.
اسناد تجاری مانند پیش‌فاکتور و فاکتور تجاری، اطلاعات اصلی معامله را مشخص کرده و مبنای تصمیم‌گیری‌های مالی و گمرکی در واردات و صادرات محسوب می‌شوند. اسناد حمل بین المللی کالا از جمله بارنامه نیز به‌عنوان قرارداد حمل، تحویل کالا به متصدی حمل را تأیید کرده و در برخی موارد نقش سند مالکیت را دارند. لیست بسته‌بندی فریت بار برای شناسایی دقیق کالا در مراحل بازرسی و تحویل استفاده می‌شود و اسناد گمرکی مانند اظهارنامه‌ها، انجام تشریفات قانونی و محاسبه حقوق و عوارض را امکان‌پذیر می‌کنند.
در کنار این موارد، اسناد بیمه‌ای ریسک خسارت‌های احتمالی را کاهش می‌دهند و اسناد گواهی‌کننده مانند گواهی مبدأ و گواهی‌های بهداشتی، انطباق کالا با مقررات کشور مبدأ و مقصد را تأیید می‌کنند. همچنین اسناد مالی و تضمینی مانند اعتبار اسنادی، امنیت انجام تعهدات مالی میان خریدار و فروشنده را فراهم می‌سازند. در مجموع، اسناد حمل پایه اصلی حمل‌ونقل و تجارت بین‌المللی را تشکیل می‌دهند و هرگونه نقص در آن‌ها می‌تواند باعث تأخیر، افزایش هزینه حمل کانتینر و بروز مشکلات حقوقی شود.

بارنامه (Bill of Lading)؛ یکی از ضروری‌ترین اسناد حمل

بارنامه یکی از مهم‌ترین اسناد حمل در تجارت بین‌المللی است که توسط شرکت حمل‌ونقل یا نمایندگی کشتیرانی صادر می‌شود و تحویل کالا از سوی فرستنده به متصدی حمل را تأیید می‌کند. این سند نشان می‌دهد محموله طبق شرایط توافق‌شده برای انتقال به مقصد دریافت شده است.
بارنامه در درجه اول نقش قرارداد حمل را میان فرستنده کالا و شرکت حمل ایفا می‌کند و اطلاعاتی مانند مشخصات طرفین، نوع کالا، مقدار، وزن، مبدأ و مقصد را در بر دارد. همچنین به‌عنوان رسید دریافت کالا عمل می‌کند و بیانگر تحویل محموله در وضعیت ظاهری مناسب است.
در بسیاری از موارد، بارنامه نقش سند مالکیت کالا را نیز دارد و دارنده قانونی آن اختیار دریافت یا انتقال حق مطالبه کالا در مقصد را در اختیار دارد. به همین دلیل، این سند در تشریفات گمرکی، تحویل کالا و فرآیندهای مالی مانند پرداخت از طریق اعتبار اسنادی کاربرد گسترده‌ای دارد. یکی از ضروری‌ترین اسناد حمل برای صادرات مواد غذایی، ماشین‌آلات، تجهیزات صنعتی، قطعات اولیه و کالاهای دیگر بارنامه است.

ﭘﻴﺶ ﻓﺎﻛﺘﻮﺭ (Proforma Invoice) 

پیش‌فاکتور یکی از اسناد حمل بین المللی کالا در معاملات بین‌المللی است که فروشنده پیش از صدور فاکتور نهایی برای خریدار ارسال می‌کند. این سند نمایی کلی از شرایط معامله ارائه می‌دهد و به خریدار کمک می‌کند درباره انجام یا عدم انجام خرید تصمیم بگیرد.
در پیش‌فاکتور اطلاعاتی مانند مشخصات کالا، مقدار، قیمت واحد و قیمت کل، شرایط پرداخت، زمان تحویل و روش حمل درج می‌شود. اگرچه این سند تعهد مالی قطعی ایجاد نمی‌کند، اما به‌عنوان اعلام رسمی شرایط فروش از سوی فروشنده مورد توجه طرفین قرار می‌گیرد. پیش‌فاکتور معمولاً برای انجام پیش‌پرداخت، گشایش اعتبار اسنادی و برنامه‌ریزی حمل‌ونقل استفاده می‌شود و در مراحل اولیه امور گمرکی و اخذ مجوزها نقش مؤثری دارد.

فاكتور (Commercial Invoice)

فاکتور تجاری یکی از مهم‌ترین اسناد در معاملات بین‌المللی و فرآیند حمل‌ونقل کالا است که پس از نهایی‌شدن توافق، توسط فروشنده برای خریدار صادر می‌شود. این سند نشان‌دهنده انجام قطعی معامله بوده و مبنای رسمی برای تسویه مالی و انجام تشریفات گمرکی به شمار می‌آید.
در فاکتور تجاری اطلاعاتی مانند مشخصات فروشنده و خریدار، شرح دقیق کالا، مقدار، قیمت واحد و ارزش کل، شرایط فروش و پرداخت و کشور مبدأ درج می‌شود. دقت این اطلاعات نقش مهمی در سرعت و صحت ترخیص کالا از گمرک دارد. این سند برای محاسبه حقوق و عوارض گمرکی، مالیات‌ها و سایر هزینه‌های قانونی استفاده می‌شود و در بسیاری از معاملات، ارائه آن برای گشایش یا تسویه اعتبار اسنادی ضروری است.
در مجموع، فاکتور تجاری سندی رسمی و الزام‌آور است که چارچوب مالی و قانونی معامله را مشخص می‌کند و یکی از مدارک کلیدی در تجارت خارجی و حمل‌ونقل بین‌المللی به شمار می‌آید. با استناد به بسیاری از اطلاعات درج شده در فاکتور و پیش فاکتور می‌توان استعلام قیمت حمل دریایی، هوایی و زمینی را به‌طور دقیق انجام داد.

لیست بسته‌بندی (Packing List)

لیست بسته بندی یک سند حمل‌و‌نقل است که شامل لیست دقیقی از محموله، وزن، ابعاد، اقدامات ایمنی و نوع بسته‌بندی می‌شود. شرکت حمل و نقل بین المللی از این سند برای تنظیم بارنامه استفاده می‌کند و بانک‌ها نیز ممکن است لیست بسته‌بندی را برای پرداخت هزینه‌‌ها مورد‌استفاده قرار دهند.

گواهی مبدأ (Certificate of Origin)

گواهی مبدأ سندی است که نشان می‌دهد کالا در کدام کشور ساخته شده است. این سند حاوی اطلاعاتی در مورد محصول، مقصد آن و همچنین کشور صادراتی است. گواهی مبدأ در فرآیند حمل‌ونقل اهمیت بسیاری دارد؛ زیرا به تعیین اینکه آیا کالاها واجد شرایط واردات هستند یا خیر و آیا مشمول عوارض می‌شوند یا خیر کمک می‌کند. صدور گواهی مبدأ طبق قوانین و مقررات کشور مقصد، بر عهده صادر‌کننده خواهد بود. به‌عنوان مثال در واردات کالا از دبی، این کشور به‌عنوان صادر‌کننده باید برای صدور سند Certificate of Origin اقدام کند. 

بیمه‌نامه (Insurance Policy)

گواهی بیمه توسط یک شرکت بیمه صادر می‌شود و گواهی می‌دهد که صادر‌کننده بیمه نامه‌ای را برای حمل کالا خریداری کرده است. وجود بیمه‌نامه هرگونه خسارت و هزینه‌های آسیب به بار در فرآیند حمل‌ونقل مانند حمل بار دریایی، هوایی و زمینی را پوشش می‌دهد. توجه داشته باشید در حمل‌و‌نقل بین‌المللی ممکن است خطرات متعددی برای محموله وجود داشته باشد؛ بنابراین داشتن یک بیمه‌نامه برای جلوگیری از خسارت‌های احتمالی ضروری است.

گواهی آزمایش یا بازرسی (Test report or Inspection Certificate) 

گواهی آزمایش یا بازرسی کالا توسط نماینده شرکت‌های بازرسی صادر می‌شود. در این سند بسته‌بندی، اندازه و ابعاد کالا، نحوه بارگیری و کیفیت و سالم بودن محموله مورد‌ بررسی قرار می‌گیرد. کلیه اطلاعات درج شده مرتبط با کالا در این سند باید مطابق با استانداردهای گمرکی باشد؛ زیرا کلیه این اطلاعات توسط بازرسین گمرکی بررسی خواهند شد.

اظهارنامه کالای خطرناک (Dangerous Goods Declaration)

در صورت حمل کالاهای خطرناک، فرستنده موظف است تمام مقررات و الزامات تعیین‌شده برای این نوع محموله‌ها را رعایت کند. اظهارنامه کالای خطرناک سندی رسمی است که توسط تولیدکننده یا فرستنده کالا در قالب مشخص صادر شده و به سایر اسناد حمل پیوست می‌شود.
در این سند تأیید می‌شود که کالاهای خطرناک به‌درستی طبقه‌بندی شده و مطابق مقررات مربوطه بسته‌بندی و برچسب‌گذاری شده‌اند. همچنین اطلاعات لازم درباره نحوه جداسازی کالا، شرایط ایمنی، الزامات نگهداری و دستورالعمل‌های مرتبط با حمل ایمن محموله در طول مسیر در این اظهارنامه درج می‌شود. این سند نقش مهمی در کاهش ریسک‌های ایمنی و جلوگیری از بروز حوادث در فرآیند حمل‌ونقل دارد.

اظهارنامه ورود کالا (Bill of Entry)

اظهارنامه ورود کالا سندی است که هم‌زمان با ورود محموله به کشور، توسط واردکننده به مراجع گمرکی ارائه می‌شود. این سند اطلاعاتی مانند نوع کالا، مقدار، ارزش، کشور مبدأ و هدف از ورود کالا را شامل می‌شود و مبنای انجام تشریفات قانونی گمرک قرار می‌گیرد. کالاهای وارداتی ممکن است برای مصرف داخلی یا برای پردازش و صادرات مجدد وارد کشور شوند. در مواردی که کالا پس از انجام عملیات خاص دوباره صادر می‌شود، ارائه اظهارنامه ورود به‌همراه سایر اسناد حمل اهمیت بالایی دارد و نقش تعیین‌کننده‌ای در تسهیل روند ترخیص ایفا می‌کند.

اعلامیه ورود (Arrival Notice)

اعلامیه ورود یک سند اطلاع‌رسان است که نزدیک‌بودن زمان ورود محموله به مقصد را اعلام می‌کند. این سند توسط نماینده مقصد شرکت حمل صادر شده و برای گیرنده کالا و سایر ذی‌نفعان ارسال می‌شود. در اعلامیه ورود اطلاعاتی مانند شرح کالا، جزئیات سفر، بندر یا کشور مقصد، هزینه‌های مرتبط با حمل و تشریفات گمرکی و همچنین اطلاعات تماس شرکت حمل درج می‌شود. این سند به گیرنده کالا کمک می‌کند تا پیش از رسیدن محموله، برای انجام مراحل ترخیص و تحویل کالا آمادگی لازم را داشته باشد.

بیشتر بخوانید: ارسال بار به آلمان