آشنایی با انواع بارنامه و راهنامه و ویژگیهای آنها
بارنامه یا راهنامه چیست؟
بارنامه و راهنامه هر دو از اسناد مهم در زنجیره حملونقل محسوب میشوند، اما کاربرد یکسانی ندارند. بارنامه سندی است که توسط شرکت حمل و نقل بین المللی یا شرکت کارگو صادر میشود و نشان میدهد کالا از سوی فرستنده تحویل گرفته شده و برای حمل به مقصد مشخص آماده است. این سند در بسیاری از روشهای حمل از جمله حمل دریایی کالا، حمل بار زمینی، حمل ریلی و حتی برخی خدمات بار هوایی استفاده میشود. در مقابل، راهنامه بیشتر نقش یک سند حمل غیر قابل انتقال را دارد و معمولاً مالکیت کالا را منتقل نمیکند. انتخاب بین بارنامه و راهنامه به نوع حمل، ارزش کالا، شیوه پرداخت و میزان ریسک بستگی دارد. درک این تفاوت به صاحبان کالا کمک میکند تصمیمهای دقیقتری بگیرند و در مسیر حمل، کنترل بیشتری بر فرآیند داشته باشند.
هدف از تنظیم بارنامه چیست؟ بررسی سه کارکرد اصلی بارنامه
تنظیم بارنامه فقط یک الزام اداری در فرآیند حملونقل نیست، بلکه ابزاری راهبردی برای مدیریت ریسک، ایجاد شفافیت حقوقی و کنترل جریان کالا محسوب میشود. در روشهای مختلف حمل، از حمل دریایی کالا و حمل بار زمینی گرفته تا حمل ریلی و خدمات بار هوایی، بارنامه بهعنوان نقطه اتصال میان فرستنده، گیرنده و متصدی حمل عمل میکند و مسئولیتها را بهروشنی مشخص میسازد. از منظر حقوقی، بارنامه پشتوانهای معتبر برای پیگیری تعهدات و حل اختلافات به شمار میرود؛ از نظر تجاری، امکان مدیریت معاملات، انتقال مالکیت و هماهنگی جریان کالا و پول را فراهم میکند؛ و از جنبه عملیاتی، به شرکت حمل و نقل بین المللی، نمایندگی کشتیرانی و شرکت کارگو کمک میکند فرآیند حمل را با دقت، هماهنگی و حداقل خطا مدیریت کنند. به همین دلیل، شناخت کارکردهای حقوقی، تجاری و عملیاتی بارنامه برای صاحبان کالا یک ضرورت حرفهای در زنجیره لجستیک بینالمللی محسوب میشود.
بیشتر بخوانید: حمل بار هوایی از چین
چه اطلاعاتی در بارنامه ذکر میشود؟
اطلاعات درجشده در بارنامه نقش تعیینکنندهای در روند جابهجایی کالا دارند و میتوانند بر هزینهها، مسئولیتها و نحوه تحویل محموله اثر مستقیم بگذارند. بارنامه بهعنوان شناسنامه محموله، مبنای تصمیمگیری در روشهایی مانند حمل دریایی کالا، حمل بار زمینی، حمل ریلی و خدمات بار هوایی قرار میگیرد و فعالان حوزه حملونقل، از شرکت حمل و نقل بین المللی تا شرکت کشتیرانی و نمایندگی کشتیرانی، کمک میکند فرآیندهایی مانند مدیریت هزینه حمل کانتینر را با شفافیت و ریسک کمتر انجام دهند.
بهطور کلی، اطلاعات درجشده در بارنامه را میتوان در چند دسته اصلی بررسی کرد:
- اطلاعات فرستنده و گیرنده کالا
نام و نشانی فرستنده و گیرنده بهصورت دقیق درج میشود. این بخش مشخص میکند چه کسی کالا را تحویل داده و چه شخص یا شرکتی مجاز به دریافت آن است. - مشخصات متصدی حمل
نام شرکت حمل و نقل بین المللی صادر کننده بارنامه در این بخش ثبت میشود. این اطلاعات تعیین میکند مسئولیت حمل بر عهده چه نهادی قرار دارد. - مشخصات کامل کالا
نوع کالا، تعداد بستهها، وزن ناخالص، حجم و نوع بستهبندی بهصورت شفاف ذکر میشود. این اطلاعات در زمان محاسبه هزینه حمل کانتینر، برنامهریزی حمل ریلی یا ترکیب چند روش حمل نقش کلیدی دارد. - مبدأ و مقصد حمل
محل دریافت کالا و مقصد نهایی بهطور دقیق درج میشود. این بخش برای هماهنگی میان حمل بار زمینی، حمل دریایی کالا و حتی انتقال به خدمات بار هوایی اهمیت دارد. - شرایط حمل و تحویل
شرایطی مانند نحوه تحویل کالا، مسئولیت هزینهها و محدودیتهای خاص حمل در بارنامه ثبت میشود. این اطلاعات به طرفین کمک میکند بدانند در چه مرحلهای ریسک از یک طرف به طرف دیگر منتقل میشود. - اطلاعات مربوط به کرایه و هزینهها
در بسیاری از موارد، بارنامه مشخص میکند کرایه حمل پرداخت شده یا در مقصد دریافت میشود. این موضوع برای شفافیت مالی و مدیریت جریان نقدی اهمیت زیادی دارد.
شناخت دقیق این اطلاعات باعث میشود صاحبان کالا در تعامل با شرکت کشتیرانی یا شرکت کارگو، کنترل بیشتری بر فرآیند حمل داشته باشند و از بروز هزینههای پیشبینینشده جلوگیری کنند. بارنامه زمانی ارزش واقعی خود را نشان میدهد که تمام این اطلاعات بهدرستی و بدون ابهام در آن درج شده باشد.
انواع بارنامه در حملونقل بینالمللی
انواع بارنامه با توجه به شیوههای مختلف حمل مانند حمل دریایی کالا، حمل بار زمینی، حمل ریلی و خدمات بار هوایی طراحی شدهاند و هر کدام کاربرد، اعتبار حقوقی و تأثیر متفاوتی بر فرآیندهایی مانند محاسبه هزینه حمل کانتینر دارند. انتخاب درست نوع بارنامه به صاحبان کالا و شرکت حمل و نقل بین المللی کمک میکند کنترل بیشتری بر مسئولیتها و ریسکهای حمل داشته باشند؛ در ادامه به معرفی انواع آن میپردازیم.
بیشتر بخوانید: حمل بار دریایی از چین
بارنامه دریایی
بارنامه حمل دریایی توسط شرکت حملونقل بینالمللی مانند خط کشتیرانی و شرکت کشتیرانی صادر میشود. این سند جزئیات مربوط به محموله از جمله نوع کالا، مقدار، مقصد و اطلاعات فرستنده و گیرنده را در روش حمل کانتینر به صورت دریایی یا فلهای ثبت میکند. در واقع بارنامه دریایی بهعنوان مدرکی برای اثبات دلیل وجود قرارداد حملونقل بین فرستنده و حامل عمل میکند و معمولاً شامل شرایط و ضوابط مربوط به حمل بینالمللی خواهد بود.
راهنامه هوایی (Airway Bill)
راهنامه هوایی که به آن Airway Bill نیز میگویند، رسیدی است که توسط شرکتهای حملونقل بینالمللی صادر میشود. این سند نشاندهنده عقد قرارداد حمل بار بین فرستنده و شرکت حمل بار هوایی است و شامل اطلاعاتی مانند مشخصات کالا، هزینه کرایه، شیوه پرداخت هزینهها در مبدأ و مقصد و نحوه حمل و تحویل کالا میشود.
اطلاعات دقیق مانند نام و نشانی فرستنده و گیرنده، کد فرودگاههای مبدأ و مقصد، وزن بار، تعداد بستهها، هزینههای حمل، شماره پرواز، و تاریخ پرواز بر روی بارنامه ثبت میشوند. بارنامههای هوایی قابل معامله نیستند؛ بنابراین سند مالکیت به شمار نمیآیند. در مقصد، مالک کالا باید با تحویل بارنامه، قبض انبار را اخذ کند. اطلاعات درج شده در این سند برای برنامهریزی مدت زمان ترخیص کالا و انجام تشریفات گمرکی بسیار مهم هستند.
راهنامه زمینی (Land Waybill)
راهنامه زمینی سندی است که برای حمل محمولهها از طریق کامیون در حملونقل بینالمللی صادر میشود و همانند سایر اسناد حمل، توسط شرکتهای باربری تنظیم شده و بهعنوان رسید دریافت کالا و پشتوانهای برای پیگیری خسارتهای احتمالی از بیمه کاربرد دارد. این سند با ثبت دقیق اطلاعاتی مانند مشخصات بار، مبدأ و مقصد، فرستنده و گیرنده، در چند نسخه صادر میشود و نقش مهمی در تسهیل عبور از گمرکها و تسریع تحویل کالا ایفا میکند. در حملونقل جادهای بینالمللی، راهنامه حمل بار زمینی اغلب در قالب بارنامه جادهای CMR استفاده میشود که مبتنی بر کنوانسیون بینالمللی CMR است؛ توافقنامهای که تحت نظارت سازمان ملل تدوین شده و چارچوب حقوقی حمل کالا از طریق جاده را مشخص میکند. این بارنامه زمینی یا راهنامه شامل اطلاعاتی مانند زمان و محل تنظیم، مشخصات طرفین، شرح و وزن کالا، نوع بستهبندی، هزینهها و در صورت لزوم اطلاعات کالاهای خطرناک است و بهعنوان مبنای حقوقی و عملیاتی حملونقل جادهای بینالمللی مورد استفاده قرار میگیرد.
راهنامه ریلی
راهنامه ریلی در حملونقل بینالمللی با نام SMGS شناخته میشود و نقش مهمی در حفظ نظم و کارایی زنجیرههای تامین جهانی دارد. SMGS به معنی «توافقنامه حملونقل بینالمللی کالاها با ریل» است که توسط سازمان OSJD تدوین شده است. این توافقنامه در حمل ریلی یک سیستم استاندارد برای حملونقل کالاها از جمله صادرات کود، مواد غذایی، فلزات و سایر کالاها با استفاده از خطوط ریلی را تعیین کرده که به افزایش هماهنگی و ایمنی در ارسال کالاها با قطار کمک میکند.
توافقنامه SMGS بهعنوان یک سند غیرقابل انتقال است که فقط بهنام یک شخص خاص صادر میشود. به این معنی که کالاها فقط برای گیرنده تعیینشده با نامی که کالاها را سفارش داده، ارسال میشوند. با این حال، گیرنده میتواند از طریق انتقال حقوق، امکان دریافت مرسوله را به شخص دیگری نیز بدهد.
راهنامه فیاتا (FIATA)
راهنامه فیاتا برای حملونقل مرکب و همچنین حمل توسط وسیله حمل استفاده میشود. در برخی از مواقع همچون واردات و صادرات آثار هنری، مواد شیمیایی یا مواد پلاستیکی و سایر کالاهای تجاری با استفاده از روشهای حمل متفاوت از مبدأ به مقصد انجام میشوند؛ دراینصورت میتوان از راهنامه فیاتا استفاده کرد. فیاتا بزرگترین فدراسیون غیردولتی در حوزه حملونقل است.
بارنامه حمل سراسری (Trough Bill of Lading)
بارنامه حمل سراسری (Through Bill of Lading - BOL) یک سند حمل و نقل ترکیبی است که کل مسیر حمل بار از مبدأ تا مقصد را پوشش میدهد. این سند شامل جزئیات محموله مانند نوع کالاها، مبدأ، مقصد، روش حملونقل و سایر موارد است.
نتیجهگیری
بارنامه بهعنوان یکی از اسناد کلیدی در حملونقل بینالمللی، نقشی فراتر از یک مدرک ساده دارد و بهصورت مستقیم بر شفافیت، امنیت و مدیریت ریسک در فرآیندهایی مانند حمل دریایی کالا، حمل بار زمینی، حمل ریلی و خدمات بار هوایی اثر میگذارد. شناخت تفاوت بارنامه و راهنامه و انتخاب درست نوع آن، به صاحبان کالا و فعالان تجارت کمک میکند از بروز چالشهای حقوقی، تأخیر در تحویل و افزایش هزینههایی مانند هزینه حمل کانتینر جلوگیری کنند. آگاهی از محتوای بارنامه و اهداف تنظیم آن، تصمیمگیری دقیقتر در زمینه همکاری با شرکت حمل و نقل بین المللی، شرکت کشتیرانی و شرکت کارگو، انجام استعلام قیمت حمل دریایی و حتی فرآیندهایی مانند فریت بار را ممکن میسازد؛ بهطوریکه بارنامه به زبان مشترک و عامل تمایز برندهای حرفهای در زنجیره لجستیک تبدیل میشود.
خدمات حمل و نقل بین المللی شرکت هنزا ناو دریا
شرکت هنزا ناو دریا (هانزا) با افتخار خدمات مشاورهای و راهکارهای جامع در حوزه حمل و نقل دریایی، زمینی و هوایی ارائه میدهد. همچنین، در زمینه حمل بار دریایی از چین نیز آمادهایم تا بر اساس نیازهای شما، راهکارهای مناسبی پیشنهاد کنیم. لطفاً در نظر داشته باشید که ارائه این خدمات ممکن است بسته به عواملی نظیر وضعیتهای عملیاتی، شرایط صنعت و سایر متغیرها نسبت به زمان درخواست سرویس متفاوت باشد. بنابراین، با توجه به نوسانات در نحوه ارائه خدمات در بازار، جهت اطمینان از دریافت سرویس مورد نظر از این مجموعه برای دریافت اطلاعات بیشتر و بررسی شرایط، لطفاً با تیم ما تماس بگیرید.
